Mahkemeler tarafından verilen kararların her zaman kesin olduğu düşünülmemelidir. Türk hukuk sisteminde, ilk derece mahkemelerinin verdiği birçok karara karşı kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde üst yargı mercilerine başvurma hakkı bulunmaktadır. Bu başvuru yolları, hatalı veya hukuka aykırı olduğu düşünülen kararların yeniden incelenmesini sağlayarak adil yargılanma hakkının önemli bir güvencesini oluşturur.
Ancak her mahkeme kararına aynı şekilde itiraz edilmez. Başvurulacak kanun yolu; davanın türüne, kararın niteliğine ve ilgili mevzuata göre değişiklik gösterebilir.
Mahkeme Kararına İtiraz Nedir?
Mahkeme kararına itiraz, taraflardan birinin verilen kararın hukuka veya usule aykırı olduğunu düşünmesi hâlinde, kanunda belirtilen süre ve usuller çerçevesinde üst mercilere başvurmasıdır.
Bu başvurunun amacı;
- Hukuki hataların düzeltilmesi,
- Delillerin yeniden değerlendirilmesi (ilgili kanun yolunun kapsamına göre),
- Usul hatalarının giderilmesi,
- Adil yargılanma hakkının korunmasıdır.
Mahkeme Kararlarına Karşı Hangi Kanun Yolları Bulunur?
Türk hukukunda başlıca kanun yolları şunlardır:
- İtiraz
- İstinaf
- Temyiz
- Kanun yararına bozma (belirli hâllerde)
- Yargılamanın yenilenmesi (kanunda belirtilen şartlarda)
Hangi yola başvurulacağı, kararın niteliğine ve uygulanacak usul hükümlerine göre belirlenir.
İstinaf Başvurusu Nedir?
İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının Bölge Adliye Mahkemeleri veya Bölge İdare Mahkemeleri tarafından hem hukuki hem de belirli ölçüde maddi yönden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur.
İstinaf incelemesinde;
- Deliller değerlendirilebilir.
- Usul hataları incelenebilir.
- Hukuka uygunluk denetlenebilir.
- Gerekli hâllerde yeniden yargılama yapılmasına karar verilebilir.
Ancak her mahkeme kararı istinafa tabi değildir. Kanunda kesin olduğu belirtilen kararlar için istinaf yolu kapalı olabilir.
Temyiz Nedir?
Temyiz, kanunda öngörülen kararların Yargıtay veya idari yargıda Danıştay tarafından hukuki yönden denetlenmesini sağlayan kanun yoludur.
Temyiz incelemesinde esas olarak;
- Hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığı,
- Usul kurallarına uyulup uyulmadığı,
- Hukuki değerlendirmelerin isabeti
- incelenir.
Her karar temyize açık değildir. İlgili kanunlarda belirlenen parasal sınırlar ve karar türleri dikkate alınır.
Mahkeme Kararına İtiraz Süresi Ne Kadardır?
Başvuru süresi;
- Davanın türüne,
- Kararın niteliğine,
- Uygulanan usul kanununa
- göre değişiklik gösterir.
Bu nedenle her dosyada ilgili kanunda belirtilen sürelerin dikkatle incelenmesi gerekir. Sürenin kaçırılması hâlinde kanun yoluna başvurma hakkı kaybedilebilir.
Mahkeme Kararına Nasıl Başvurulur?
Kanun yoluna başvuru genel olarak şu aşamalardan oluşur:
1. Gerekçeli Kararın Tebliği
Başvuru süresi çoğu durumda gerekçeli kararın usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle başlar.
2. Başvuru Dilekçesinin Hazırlanması
Dilekçede;
- Kararın hangi yönlerinin hukuka aykırı olduğu,
- Hangi sebeplerle kaldırılması veya değiştirilmesi istendiği,
- Hukuki gerekçeler
- açık ve anlaşılır şekilde belirtilmelidir.
3. Yetkili Mahkemeye Başvuru
Başvuru, kararı veren mahkeme aracılığıyla ilgili kanun yolu merciine gönderilmek üzere yapılır.
Başvurunun usulüne uygun hazırlanması büyük önem taşır.
Mahkeme Kararı Kesinleşmeden İcra Edilebilir mi?
Bazı mahkeme kararları kesinleşmeden de icra edilebilirken, bazı kararların uygulanabilmesi için kesinleşmesi gerekir.
Bu durum;
- Kararın türüne,
- İlgili kanun hükümlerine,
- Uyuşmazlığın niteliğine
- göre değişmektedir.
İtiraz Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?
Başvuru dilekçesinde genel olarak şu bilgiler yer almalıdır:
- Taraf bilgileri
- Mahkeme bilgileri
- Dosya numarası
- İtiraz edilen karar
- Hukuki gerekçeler
- Talep sonucu
- İmza
- Eksik veya usule aykırı başvurular hak kaybına yol açabilir.
Mahkeme Kararına İtiraz Ederken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Başvuru yapılırken şu hususlar önem taşır:
- Kanuni süreler kaçırılmamalıdır.
- Doğru kanun yolu seçilmelidir.
- Gerekçeler somut hukuki dayanaklara dayanmalıdır.
- Gerekli harç ve giderler zamanında yatırılmalıdır.
- Tebligatlar düzenli takip edilmelidir.
Özellikle karmaşık hukuki uyuşmazlıklarda uzman bir avukattan destek alınması, sürecin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlayabilir.
İtiraz Sonucunda Ne Olabilir?
Kanun yolu incelemesi sonunda ilgili merci;
- Başvuruyu reddedebilir.
- Kararı onayabilir.
- Kararı kaldırabilir.
- Kararı bozabilir.
- Dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderebilir.
- Kanunda öngörülen diğer kararları verebilir.
Sonuç, başvurunun niteliğine ve dosyanın özelliklerine göre değişiklik gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Her mahkeme kararına itiraz edilebilir mi?
Hayır. Bazı kararlar kanun gereği kesin olup bunlara karşı olağan kanun yollarına başvurulamaz.
Mahkeme kararına itiraz süresi ne zaman başlar?
Kural olarak süre, gerekçeli kararın usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle işlemeye başlar. Ancak uygulanacak süre ve başlangıç tarihi ilgili usul kanununa göre değişebilir.
İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?
İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının hem hukuki hem de belirli ölçüde maddi yönden incelenmesini sağlar. Temyiz ise esas olarak hukuki denetim yapılmasına yönelik bir kanun yoludur.
Süresi geçtikten sonra itiraz edilebilir mi?
Kanunda öngörülen istisnalar dışında, başvuru süresinin geçirilmesi hâlinde olağan kanun yoluna başvurma hakkı kaybedilebilir.
Mahkeme kararlarına karşı itiraz, istinaf ve temyiz gibi kanun yolları, hukuka aykırı olduğu düşünülen kararların yeniden incelenmesini sağlayan önemli hukuki güvencelerdir. Ancak her karar için aynı başvuru yolu ve süre uygulanmadığından, ilgili mevzuatın dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Kanuni sürelerin kaçırılmaması, başvuru dilekçesinin usule uygun hazırlanması ve hukuki gerekçelerin açık şekilde ortaya konulması, hak kaybının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.