Sosyal medya, bireylerin düşüncelerini özgürce ifade edebildiği önemli iletişim araçlarından biridir. Ancak ifade özgürlüğü, başkalarının şeref, onur ve saygınlığını zedeleyecek nitelikte hakaret içeren paylaşımları koruma altına almaz. Bu nedenle sosyal medya üzerinden yapılan hakaret içerikli paylaşımlar, yorumlar, mesajlar veya görseller Türk hukukunda hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir.
Instagram, X (eski adıyla Twitter), Facebook, TikTok, YouTube ve benzeri platformlarda gerçekleştirilen hakaret eylemleri, belirli şartların oluşması hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi kapsamında hakaret suçunu oluşturabilir. Ayrıca mağdur, uğradığı zararın niteliğine göre manevi tazminat talebinde de bulunabilir.
Sosyal Medyada Hakaret Suçu Nedir?
Hakaret suçu, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövme niteliğindeki ifadelerin kullanılmasıyla oluşabilir.
Sosyal medya ortamında hakaret şu yollarla işlenebilir:
- Hakaret içeren yorum yapmak
- Küfür veya aşağılayıcı ifadeler paylaşmak
- Hakaret içerikli gönderi yayımlamak
- Hikâye (story) paylaşımıyla kişiyi hedef göstermek
- Canlı yayın sırasında hakaret etmek
- Özel mesaj yoluyla hakaret içeren ifadeler göndermek
- Fotoğraf veya videoya hakaret amacı taşıyan açıklamalar eklemek
- Montaj veya görsellerle kişilik haklarını hedef alan paylaşımlar yapmak
Her olumsuz eleştiri hakaret suçu oluşturmaz. İfade özgürlüğü kapsamında kalan ağır eleştiriler ile hakaret niteliğindeki ifadeler, olayın özelliklerine göre yargı mercileri tarafından değerlendirilir.
Sosyal Medyada Hakaretin Cezası Nedir?
Türk Ceza Kanunu'na göre hakaret suçunun temel şekli için üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmektedir.
Hakaretin;
- Alenen işlenmesi,
- Kamu görevlisine görevinden dolayı yöneltilmesi,
- Kanunda belirtilen nitelikli hâllerden birinin bulunması
- durumunda cezada artırım uygulanabilir.
Sosyal medya paylaşımlarının çok sayıda kişi tarafından görülebilmesi nedeniyle, olayın özelliklerine göre "aleniyet" unsuru da değerlendirilebilir.
Hangi Sosyal Medya Paylaşımları Hakaret Sayılabilir?
Hakaret suçunu oluşturabilecek örnek davranışlar şunlardır:
- Küfür içeren yorumlar
- Kişiyi aşağılayan ifadeler
- Onur ve saygınlığı hedef alan paylaşımlar
- Küçük düşürücü yakıştırmalar
- Ağır sövme niteliğindeki ifadeler
- Hakaret amacı taşıyan görsel ve videolar
- Kişiyi toplum önünde aşağılamaya yönelik içerikler
Buna karşılık, sert veya rahatsız edici olsa bile hukuki sınırlar içinde kalan eleştiriler her zaman hakaret suçu oluşturmaz.
Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Deliller Nelerdir?
Hakaret suçunun ispatında şu deliller önem taşıyabilir:
- Ekran görüntüleri
- Paylaşım bağlantıları (URL)
- Video kayıtları
- Ses kayıtları (hukuka uygun şekilde elde edilmişse)
- Tanık beyanları
- Platform kayıtları
- Bilirkişi incelemeleri
- Dijital inceleme raporları
Delillerin silinme ihtimali bulunduğundan, mümkün olan en kısa sürede muhafaza edilmesi önemlidir.
Sosyal Medyada Hakaret Eden Kişi Tespit Edilebilir mi?
Evet.
Anonim hesap veya takma ad kullanılmış olsa bile, gerekli görüldüğünde soruşturma kapsamında ilgili platformlardan ve internet hizmet sağlayıcılarından hukuki usuller çerçevesinde bilgi talep edilebilir.
Ancak her olayda kimlik tespitinin mümkün olup olmayacağı; teknik veriler, platform politikaları, uluslararası iş birliği süreçleri ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir.
Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Şikâyet Süreci
Hakaret suçunun soruşturulabilmesi için çoğu durumda mağdurun şikâyette bulunması gerekir.
Şikâyet sürecinde genel olarak şu adımlar izlenir:
- Deliller toplanır.
- Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk birimlerine başvurulur.
- Soruşturma yürütülür.
- Yeterli şüphe bulunması hâlinde kamu davası açılabilir.
- Mahkeme delilleri değerlendirerek karar verir.
Hakaret suçunda şikâyet süresi, mağdurun faili ve fiili öğrendiği tarihten itibaren 6 aydır. Bu sürenin geçirilmesi, şikâyet hakkının kaybedilmesine neden olabilir.
Sosyal Medyada Hakaret Nedeniyle Tazminat Davası Açılabilir mi?
Evet.
Hakaret nedeniyle kişilik hakları ihlal edilen kişiler, şartların oluşması hâlinde manevi tazminat talebinde bulunabilir.
Bazı durumlarda;
- Maddi zarar doğmuşsa maddi tazminat,
- İçeriğin kaldırılması,
- Erişimin engellenmesi,
- Yayının durdurulması
- gibi hukuki talepler de gündeme gelebilir.
Sosyal Medyada Hakaret İçeren Paylaşım Silinirse Suç Ortadan Kalkar mı?
Hayır.
Hakaret içeren paylaşımın sonradan silinmesi, tek başına suçun oluşmadığı anlamına gelmez.
Paylaşım silinmeden önce alınan ekran görüntüleri, dijital kayıtlar veya diğer hukuka uygun deliller yargılama sırasında değerlendirilebilir.
Sosyal Medyada Hakaretten Korunmak İçin Ne Yapılmalıdır?
Hakaret içerikli bir paylaşımla karşılaşıldığında:
- Ekran görüntüsü alın.
- Paylaşımın tarih ve saatini kaydedin.
- Paylaşım bağlantısını saklayın.
- Tanık varsa bilgilerini not edin.
- İçeriği platforma şikâyet edin.
- Gerekirse hukuki yollara başvurun.
Delillerin eksiksiz korunması, olası bir soruşturma veya dava sürecinde büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Sosyal medyada hakaret suç mudur?
Evet. Hakaret içeren paylaşımlar, yorumlar veya mesajlar gerekli şartların oluşması hâlinde Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturabilir.
Hakaret eden kişi hapis cezası alabilir mi?
Evet. Hakaret suçunda kanunda öngörülen şartlara göre hapis cezası veya adli para cezası uygulanabilir.
Sosyal medya mesajıyla hakaret de suç sayılır mı?
Evet. Hakaret içerikli özel mesajlar da şartların oluşması hâlinde suç teşkil edebilir.
Hakaret nedeniyle tazminat istenebilir mi?
Evet. Kişilik haklarının ihlal edilmesi hâlinde manevi tazminat talebinde bulunulması mümkündür.
Sosyal medya üzerinden gerçekleştirilen hakaret içerikli paylaşımlar, yorumlar ve mesajlar hem ceza hukuku hem de özel hukuk bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. İfade özgürlüğü, başkalarının onur ve saygınlığını zedeleyen hakaret niteliğindeki sözleri korumaz. Hakarete maruz kalan kişiler, süresi içinde şikâyette bulunabilir, delillerini koruyabilir ve şartların oluşması hâlinde manevi tazminat talebinde bulunabilir. Dijital ortamda yapılan paylaşımların da hukuki sorumluluk doğurduğu unutulmamalı ve sosyal medya kullanılırken kişilik haklarına saygı gösterilmelidir.