Noterler, hukuki güvenliği sağlamak ve uyuşmazlıkların önüne geçmek amacıyla faaliyet gösteren kamu hizmeti niteliğinde meslek mensuplarıdır. Türkiye'de noterlik hizmetleri 1512 sayılı Noterlik Kanunu kapsamında yürütülmektedir. Noterler, kişilerin ve kurumların hukuki işlemlerini belgelendirir, resmi şekilde düzenler, onaylar ve saklar. Bu sayede hukuki işlemlerin güvenilirliği artırılır ve ileride doğabilecek anlaşmazlıkların önlenmesine katkı sağlanır.
Günlük yaşamda en sık kullanılan resmi kurumlardan biri olan noterler; vekâletname düzenlenmesinden araç satışına, ihtarname gönderilmesinden sözleşme onayına kadar birçok farklı işlem gerçekleştirmektedir.
Noter Nedir?
Noter; hukuki işlemleri belgelendiren, kanunların kendisine verdiği görevleri yerine getiren ve işlemlere resmiyet kazandıran kamu görevlisidir.
Noterlerin temel amacı;
- Hukuki güvenliği sağlamak,
- İşlemleri belgelendirmek,
- Tarafların iradelerini doğru şekilde tespit etmek,
- Resmî belgelerin güvenilirliğini artırmaktır.
Noterin Görevleri Nelerdir?
Noterler birçok farklı hukuki işlem gerçekleştirebilir.
Başlıca görevleri şunlardır:
- Resmî belge düzenlemek
- İmza onayı yapmak
- Sözleşmeleri onaylamak
- Vekâletname düzenlemek
- İhtarname göndermek
- Taahhütname düzenlemek
- Defter tasdiki yapmak
- Suret ve örnek çıkarmak
- Tercüme belgelerini onaylamak
- Araç satış işlemlerini gerçekleştirmek
- Vasiyetname düzenlemek
- Emanet işlemlerini yürütmek
Vekâletname Düzenleme İşlemleri
Noterlerde en sık yapılan işlemlerden biri vekâletname düzenlenmesidir.
Vekâletname sayesinde bir kişi;
- Avukatına,
- Yakınına,
- Bir temsilcisine
- belirli hukuki işlemleri yapma yetkisi verebilir.
Vekâletnamenin kapsamı, verilmek istenen yetkiye göre değişebilir.
Araç Satış ve Devir İşlemleri
İkinci el motorlu kara taşıtlarının alım satım işlemleri noterler aracılığıyla gerçekleştirilir.
Bu işlemler kapsamında;
- Satış sözleşmesi düzenlenir.
- Araç devri yapılır.
- Tarafların kimlik bilgileri kontrol edilir.
- Gerekli resmî kayıtlar oluşturulur.
- Satış işlemi tamamlandıktan sonra araç mülkiyeti alıcıya geçer.
İmza Onayı ve İmza Beyannamesi
Noterler;
- İmza beyannamesi düzenleyebilir.
- İmza sirkülerini onaylayabilir.
- Belgelerde bulunan imzaların doğruluğunu tasdik edebilir.
- Özellikle ticari işlemlerde ve şirket faaliyetlerinde bu belgeler önemli bir yere sahiptir.
Sözleşme Düzenleme ve Onaylama
Noterler çeşitli sözleşmeleri düzenleyebilir veya tarafların hazırladığı sözleşmelerin imzalarını onaylayabilir.
Örneğin;
- Taşınır satış sözleşmeleri
- Bağış sözleşmeleri
- Mal paylaşımına ilişkin bazı sözleşmeler
- Kefalet işlemleri (kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde)
- Taahhütnameler
- gibi birçok işlem noterlik hizmeti kapsamında gerçekleştirilebilir.
Her sözleşmenin noter huzurunda yapılması zorunlu değildir. Ancak bazı işlemler için kanun noterlik şeklini geçerlilik şartı olarak öngörebilir.
İhtarname ve İhbarname Gönderilmesi
Noter aracılığıyla gönderilen ihtarnameler, hukuki uyuşmazlıklarda önemli delil niteliği taşıyabilir.
İhtarname ile;
- Borcun ödenmesi talep edilebilir.
- Sözleşmeye aykırılık bildirilebilir.
- Temerrüt ihtarı yapılabilir.
- Tahliye talebi iletilebilir.
- Hukuki haklar korunabilir.
Noter, ihtarnamenin içeriğini hazırlamaz; tarafın beyanını resmî usule uygun şekilde düzenleyerek karşı tarafa gönderilmesini sağlar.
Defter Tasdiki
Ticari işletmeler ve şirketler bakımından kanunda öngörülen bazı ticari defterlerin açılış ve kapanış onayları noterler tarafından yapılır.
Bu işlem;
- Ticari faaliyetlerin düzenli yürütülmesi,
- Defterlerin resmiyet kazanması,
- Hukuki güvenliğin sağlanması
- amacını taşır.
Vasiyetname Düzenlenmesi
Kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde noterler, resmî vasiyetname düzenleyebilir.
Resmî vasiyetname;
- Vasiyetçinin iradesinin doğru şekilde tespit edilmesini,
- Belgenin hukuki güvence altında hazırlanmasını,
- İleride doğabilecek uyuşmazlıkların azaltılmasını
- amaçlar.
Belge Onayı ve Suret Çıkarma
Noterler;
- Belgelerin aslının görüldüğünü onaylayabilir.
- Onaylı örnek (suret) düzenleyebilir.
- Belge örneklerinin aslına uygunluğunu tasdik edebilir.
- Bu belgeler birçok resmî işlemde kullanılmaktadır.
Tercüme Belgelerinin Onaylanması
Yeminli tercüman tarafından çevrilen belgeler, gerekli şartların bulunması hâlinde noter tarafından onaylanabilir.
Bu işlem özellikle;
- Eğitim belgeleri,
- Ticari evraklar,
- Mahkeme belgeleri,
- Uluslararası işlemler
- bakımından sıkça kullanılmaktadır.
Noterlerin Yapamayacağı İşlemler
Noterler, yalnızca kanunla kendilerine verilen görevleri yerine getirebilir.
Örneğin;
- Mahkeme kararı veremezler.
- Hukuki uyuşmazlıkları çözemezler.
- Taraflardan biri lehine karar alamazlar.
- Avukat gibi hukuki temsil görevi üstlenemezler.
- Hakim veya savcı yetkisi kullanamazlar.
- Noterler tarafsızlık ilkesi doğrultusunda görev yapmakla yükümlüdür.
Noter İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Noterde işlem yaparken şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Geçerli kimlik belgesi bulundurulmalıdır.
- İşleme ilişkin gerekli belgeler eksiksiz hazırlanmalıdır.
- İmzalanacak belgeler dikkatlice okunmalıdır.
- Verilecek vekâletin kapsamı açık şekilde belirlenmelidir.
- Harç ve noterlik ücretleri işlem türüne göre değişebileceğinden önceden bilgi alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Noter hangi işlemleri yapabilir?
Noterler; vekâletname düzenleme, araç satış işlemleri, ihtarname gönderme, imza onayı, belge tasdiki, vasiyetname düzenleme, sözleşme onayı ve kanunla kendilerine verilen diğer resmî işlemleri yapabilir.
Araç satışı noter olmadan yapılabilir mi?
Hayır. Motorlu kara taşıtlarının satış ve devir işlemleri, ilgili mevzuat uyarınca noterlik işlemleriyle gerçekleştirilir.
Noter vekâletname düzenleyebilir mi?
Evet. Noterler, kişilerin talebine uygun olarak kanuni şartlara uygun vekâletnameler düzenleyebilir.
Noter hukuki danışmanlık verir mi?
Noterler yaptıkları işlemler hakkında gerekli hukuki açıklamaları yapabilir; ancak taraflardan biri adına avukatlık faaliyeti yürütmez veya hukuki temsil görevi üstlenmez.
Noterler, hukuki işlemlerin güvenli, resmî ve ispat gücü yüksek şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan önemli kamu görevlileridir. Vekâletname düzenlenmesi, araç satışları, ihtarnameler, sözleşmelerin onaylanması, belge tasdikleri ve vasiyetname düzenlenmesi gibi birçok işlem noterlik hizmetleri kapsamında yürütülmektedir. İşlem yapılmadan önce gerekli belgelerin hazırlanması ve hukuki sonuç doğurabilecek belgelerin dikkatle incelenmesi, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır