Maaş haczi nedir, maaştan en fazla ne kadar kesinti yapılabilir? İcra ve İflas Kanunu m. 83 ve İş Kanunu m. 35 kapsamında 1/4 maaş haczi oranı, nafaka istisnası, kıdem tazminatı kesintisi ve işverenin sorumluluklarına dair rehber.
Maaş haczi, borcunu zamanında ödemeyen borçlu hakkında başlatılan icra takibinin kesinleşmesi üzerine, alacaklının talebiyle borçlunun çalıştığı kurum veya işyerinden aldığı ücretin belirli bir kısmına icra dairesi tarafından el konulması işlemidir.
İcra müdürü, borçlunun işverenine İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 355 uyarınca maaş haczi müzekkeresi gönderir. İşveren, bu bildirim üzerine borçlunun maaşından yasal oranı keserek icra dairesinin hesabına yatırmakla yükümlüdür.
Maaş Haczi Hangi Oranda Uygulanabilir?
Maaş haczi uygulamasında temel kural, borçlunun ve ailesinin asgari geçim şartlarını korumaktır. Bu nedenle maaşın tamamına el konulması kanunen yasaktır.
- Temel Kesinti Oranı (1/4 Kuralı): 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, borçlunun maaş veya ücretinin en fazla 1/4’ü (%25) haczedilebilir.
- Hesaplama Matrahı: Kesinti, borçlunun eline geçen net maaş üzerinden hesaplanır. SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutara %25 oranı uygulanır.
Nafaka Borçları ve İşçilik Alacaklarında İstisnalar
Maaş haczi sınırları her gelir kalemi için aynı değildir. Aylık nafaka alacakları ile kıdem/ihbar tazminatları 1/4 kuralının istisnasını oluşturur.
|
Alacak / Gelir Türü |
Haciz Durumu |
Hukuki Dayanak / Açıklama |
|
Aylık Düzenli Maaş / Ücret |
En fazla 1/4 (%25) |
İİK m. 83, İş Kanunu m. 35 |
|
Cari (Aylık İşleyen) Nafaka |
Tamamı Kesilebilir |
İİK m. 83/2 uyarınca 1/4 sınırına tabi değildir; öncelikli kesilir. |
|
Birikmiş Nafaka Borcu |
1/4 Oranına Tabidir |
Geçmiş dönem birikmiş nafaka alacakları genel alacak hükmündedir. |
|
Kıdem ve İhbar Tazminatı |
Tamamı Haczedilebilir |
Ücret niteliğinde görülmediğinden İİK m. 83 korumasından yararlanamaz. |
|
İkramiye ve Prim Ödemeleri |
1/4 Oranında Haczedilir |
Ücret ek niteliğinde olduğundan 1/4 kuralı uygulanır. |
|
Çocuk ve Aile Yardımı |
Haczedilemez |
Sosyal yardım kapsamındaki ödemeler koruma altındadır. |
Birden Fazla Maaş Haczi Varsa Sıra Nasıl İşler?
Borçlunun maaşı üzerinde birden fazla icra dosyasından haciz kararı bulunması durumunda kesintiler aynı anda değil, sırayla yapılır.
- Sıra Esası: İİK m. 83/2 uyarınca ilk haciz yazısını gönderen icra dosyasının kesintisi tamamlanmadan, ikinci sıradaki icra dosyası için kesinti başlatılamaz.
- Nafaka Ayrıcalığı: Cari nafaka alacağı imtiyazlı alacaktır. Dosyada başka maaş hacizleri olsa dahi aylık işleyen nafaka tutarı öncelikle kesilir; kalan miktar üzerinden sıradaki icra dosyası için 1/4 kesintiye devam edilir.
Maaş Haczinden Önceden Feragat Edilebilir mi? (İİK m. 83/a)
Borçlunun kredi çekerken veya sözleşme imzalarken "maaşımın tamamının haczedilmesine muvafakat ediyorum" şeklinde beyanda bulunması hukuken geçersizdir.
İcra ve İflas Kanunu’nun 83/a maddesi gereğince, haciz konulmadan önce yapılan haczedilemezlikten feragat anlaşmaları emredici hukuka aykırıdır. Ancak haciz işlemi fiilen uygulandıktan sonra borçlunun icra dairesine giderek muvafakat vermesi durumunda maaştan daha yüksek oranda (%50 veya tamamı) kesinti yapılması mümkündür.
İşverenin Maaş Haczindeki Hukuki Sorumluluğu
İcra dairesinden maaş haczi müzekkeresi alan işverenin yasal yükümlülükleri şunlardır:
- 7 Gün İçinde Cevap Verme (İİK m. 355): İşveren, bildirim ulaştıktan sonra 7 gün içinde borçlunun maaş durumunu ve varsa önceki hacizleri icra dairesine bildirmek zorundadır.
- Kesinti Yapma ve Yatırma (İİK m. 356): İlk maaş ödemesinden itibaren yasal kesintiyi yapıp icra dairesi hesabına yatırmakla mükelleftir.
- Sorumluluk: Kesinti yapmayan veya icra hesabına aktarmayan işveren, yapmadığı kesintiler miktarından şahsen sorumlu tutulur ve icra takibi doğrudan işverene yöneltilebilir.
Maaş Haczine Karşı Hukuki Yollar ve İtiraz
Maaş haczinde yasal sınır olan 1/4 oranından daha fazla bir kesinti yapılması, birden fazla dosyanın aynı anda %25 kesinti uygulaması veya haczedilemeyen sosyal yardımlara el konulması hallerinde usulsüz haciz söz konusu olur.
Bu durumlarda borçlu, işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde ilgili İcra Hukuk Mahkemesine şikayet (İİK m. 16) yoluna başvurarak usulsüz kesintinin iptalini ve fazla kesilen tutarın iadesini talep edebilir.