Mahkemeye başvurmayı düşünen kişilerin en çok merak ettiği konuların başında dava masrafları gelir. Dava açılırken ödenecek tutarlar; davanın türüne, talep edilen miktara, görevli mahkemeye, yapılacak işlemlere ve yargılama sürecinde ihtiyaç duyulan delillere göre değişiklik gösterebilir. Bu nedenle her dava için tek bir sabit masraftan söz etmek mümkün değildir.
Dava masrafları yalnızca dava açılışında ödenen harçlardan ibaret olmayıp, yargılama boyunca ortaya çıkabilecek çeşitli giderleri de kapsar.
Dava Masrafı Nedir?
Dava masrafı, bir davanın açılması ve yürütülmesi sırasında mahkemeye veya ilgili kurumlara ödenmesi gereken harç ve giderlerin tamamını ifade eder.
Bu masraflar genel olarak;
- Başvuru harçları
- Karar ve ilam harçları
- Gider avansı
- Tebligat giderleri
- Bilirkişi ücretleri
- Keşif giderleri
- Tanık ücretleri
- Dosya ve belge masrafları
- Varsa vekâlet ücreti
- gibi kalemlerden oluşabilir.
Dava Açarken Hangi Masraflar Ödenir?
1. Başvuru Harcı
Bir davanın açılabilmesi için kanunda öngörülen başvuru harcının ödenmesi gerekir.
Harç miktarı;
- Davanın türüne,
- Konusuna,
- Talep edilen değere
- göre değişebilir.
2. Peşin Harç
Belirli dava türlerinde, dava açılırken peşin harç yatırılması gerekir.
Özellikle para alacağına ilişkin davalarda harç miktarı dava değerine göre hesaplanır.
3. Gider Avansı
Hukuk davalarında dava açılırken genellikle gider avansı yatırılması istenir.
Bu avans;
- Tebligatlar,
- Yazışmalar,
- Müzekkereler,
- Posta giderleri,
- Dosya işlemleri
- gibi yargılama giderlerinde kullanılmak üzere alınır.
Yargılama Sürecinde Ortaya Çıkabilecek Masraflar
Davanın ilerleyen aşamalarında ek masraflar doğabilir.
Bunlar arasında;
Bilirkişi Ücreti
Teknik bilgi gerektiren uyuşmazlıklarda bilirkişi görevlendirilebilir.
Örneğin;
- İnşaat davaları
- Trafik kazaları
- İşçilik alacakları
- Tıbbi uygulama uyuşmazlıkları
- Ticari davalar
- bilirkişi incelemesi gerektirebilir.
Keşif Giderleri
Mahkeme tarafından olay yerinde inceleme yapılmasına karar verilirse keşif giderleri ortaya çıkabilir.
Tanık Giderleri
Tanıkların dinlenmesi sırasında yol ve diğer kanuni giderler söz konusu olabilir.
Tebligat Masrafları
Dava süresince taraflara yapılan resmî bildirimler için tebligat giderleri oluşabilir.
Avukatlık Ücreti Dava Masrafına Dahil midir?
Avukatlık ücreti ile mahkeme masrafları aynı kavram değildir.
Avukatlık ücreti;
- Avukat ile müvekkil arasında kararlaştırılan sözleşmeye dayalı ücret ile
- Yargılama sonunda hükmedilebilecek vekâlet ücretinden
- oluşabilir.
Yargılama sonunda haksız çıkan tarafın, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde karşı taraf lehine vekâlet ücreti ödemesine karar verilebilir.
Davayı Kazanan Masraflarını Geri Alabilir mi?
Genel olarak, yargılama sonunda haksız çıkan taraf; mahkemenin kararına bağlı olarak yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir.
Bunlar arasında;
- Harçlar
- Tebligat giderleri
- Bilirkişi ücretleri
- Keşif giderleri
- Tanık giderleri
- Kanunen hükmedilen vekâlet ücreti
- yer alabilir.
- Ancak mahkemenin değerlendirmesi ve davanın sonucuna göre farklı kararlar verilmesi mümkündür.
Dava Masrafları Her Davada Aynı mıdır?
Hayır.
Masraflar;
- Hukuk davalarında,
- Ceza davalarında,
- İdari davalarda,
- Vergi davalarında,
- Aile hukukuna ilişkin davalarda,
- Ticari davalarda
- farklılık gösterebilir.
Ayrıca davanın konusu, değeri ve süresi de toplam maliyeti etkileyen önemli unsurlardır.
Maddi Durumu Yetersiz Olanlar Ne Yapabilir?
Maddi durumu dava masraflarını karşılamaya elverişli olmayan kişiler, kanunda belirtilen şartları taşımaları hâlinde adli yardım talebinde bulunabilir.
Adli yardım kararı verilmesi durumunda;
- Bazı yargılama giderlerinin ertelenmesi veya muafiyet sağlanması,
- Şartların oluşması hâlinde avukat görevlendirilmesi
- mümkün olabilir.
Dava Açmadan Önce Masraflar Nasıl Hesaplanır?
Dava açmadan önce;
- Dava konusu talep,
- Talep edilen miktar,
- Görevli mahkeme,
- Uygulanacak harç türü,
- Olası bilirkişi ve keşif ihtiyacı
- gibi hususlar değerlendirilerek yaklaşık maliyet belirlenebilir.
Özellikle yüksek tutarlı davalarda, dava açmadan önce olası yargılama giderlerinin hesaplanması faydalı olacaktır.
Dava Masraflarını Etkileyen Faktörler
Toplam dava maliyetini etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
- Dava değeri
- Dava türü
- Mahkemenin görev alanı
- Bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği
- Keşif yapılması
- Tanık sayısı
- Tebligat sayısı
- Dava süresi
- İstinaf ve temyiz süreçleri
- Avukatla temsil edilip edilmediği
Sık Sorulan Sorular
Dava açarken mutlaka ücret ödenir mi?
Çoğu davada dava açılırken kanunda öngörülen harç ve gider avansının yatırılması gerekir. Ancak bazı dava türlerinde veya özel durumlarda farklı düzenlemeler uygulanabilir.
Dava masrafları neye göre belirlenir?
Masraflar; davanın türüne, dava değerine, yapılacak işlemlere ve yargılama sürecindeki giderlere göre belirlenir.
Davayı kazanan kişi yaptığı masrafları geri alabilir mi?
Mahkemenin kararına bağlı olarak, yargılama giderlerinin tamamı veya bir kısmı haksız çıkan tarafa yükletilebilir.
Maddi durumu yetersiz olan kişiler dava açabilir mi?
Evet. Kanunda öngörülen şartların sağlanması hâlinde adli yardım talebinde bulunularak belirli yargılama giderlerinden muafiyet veya erteleme sağlanması mümkün olabilir.
Dava masrafları, açılacak davanın türüne, değerine ve yargılama sürecinde yapılacak işlemlere göre değişiklik gösterir. Harçlar, gider avansı, bilirkişi ücretleri, keşif giderleri ve diğer yargılama masrafları toplam maliyeti belirleyen temel unsurlardır. Dava açmadan önce olası giderlerin değerlendirilmesi ve hak kaybı yaşanmaması için hukuki sürecin dikkatle planlanması önem taşır. Maddi imkânları sınırlı olan kişiler ise gerekli şartları sağlamaları hâlinde adli yardım kurumundan yararlanarak hak arama özgürlüklerini kullanabilirler.