Evet, meslek hastalığına yakalanan bir işçi hem Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) nezdinde idari ve mali haklara kavuşur hem de işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini yetersiz alması nedeniyle İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
Türk hukukunda meslek hastalığı, 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesinde; "Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleri" olarak tanımlanmıştır.
1. İşverenden Talep Edilebilecek Tazminat Türleri
İşverenin, çalışma ortamını riske karşı koruma ve gerekli teknik/tıbbi tedbirleri alma yükümlülüğü (özen borcu) bulunur. Bu borcun ihlali sonucu hastalığa yakalanan işçi veya vefatı halinde yakınları şu tazminatları talep edebilir:
A. Maddi Tazminat
Geçici İş Göremezlik Tazminatı: Hastalık ve tedavi sürecinde çalışılamayan günlere ilişkin SGK tarafından karşılanmayan kazanç kayıpları.
Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet) Tazminatı: Hastalık nedeniyle meslekte kazanma gücünde kayıp oluşan işçinin, emeklilik yaşına kadar uğrayacağı gelecekteki gelir ve güc kaybının tazmini.
Tedavi ve Ulaşım Masrafları: SGK kapsama alanının dışında kalan özel tedavi, rehabilitasyon, medikal malzeme ve seyahat giderleri.
B. Manevi Tazminat
Meslek hastalığı nedeniyle fiziksel acı, psikolojik çöküntü veya organ kayıpları yaşayan işçinin (veya hastalığın çok ağır seyrettiği hallerde yakınlarının) duyduğu elem ve yıpranmanın karşılığı olarak mahkemece takdir edilir.
C. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölümlü Durumlarda)
Meslek hastalığı sonucu işçinin yaşamını yitirmesi halinde, onun maddi desteğinden mahrum kalan eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu anne-babası bu tazminatı talep edebilir.
2. SGK Tarafından Sağlanan Haklar
Meslek hastalığı tespiti yapıldıktan sonra SGK tarafından sigortalıya şu imkanlar sunulur:
Geçici İş Göremezlik Ödeneği: Tedavi süresince alınan istirahat raporlarında ilk günden itibaren rapor parası ödenir.
Sürekli İş Göremezlik Geliri: Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 olarak yetkili sağlık kurulunca belirlenen işçiye ömür boyu maaş bağlanır.
Malullük Aylığı: Çalışma gücünün en az %60'ını kaybettiği belirlenen işçiye şartları taşıması halinde malullük aylığı bağlanır.
Hak Sahiplerine Ölüm Aylığı ve Cenaze Ödeneği.
3. Meslek Hastalığının Hukuki İspatı ve Tespiti
Tazminat davasının açılabilmesi için hastalığın "meslek hastalığı" olduğunun resmi makamlarca onaylanması gerekir:
Sağlık Kurulu Raporu: Hastalığın tespiti; SGK tarafından yetkilendirilmiş Meslek Hastalıkları Hastaneleri, Üniversite Hastaneleri veya Eğitim ve Araştırma Hastaneleri tarafından düzenlenen Kurul Raporu ile yapılır.
SGK Yüksek Sağlık Kurulu Onayı: Rapor SGK'ya gönderilir ve hastalığın yapılan işten kaynaklandığı onaylanır.
Meslek Hastalığı Tespit Davası: Eğer SGK hastalığı meslek hastalığı olarak kabul etmezse, işçinin İş Mahkemesinde "Meslek Hastalığının Tespiti Davası" açma hakkı mevcuttur.
4. Tazminat Sürecinde İzlenecek Yasal Adımlar
Zorunlu Arabuluculuk: İşverenden tazminat talep etmeden önce Dava Şartı Arabuluculuk bürosuna başvuru yapılması yasal zorunluluktur.
Tazminat Davası: Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, İş Mahkemesinde (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesinde) dava açılır.
Kusur ve Maluliyet Oranı tespiti: Mahkeme, İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanı bilirkişiler marifetiyle işverenin kusur oranını ve Adli Tıp Kurumu aracılığıyla işçinin maluliyet derecesini hesaplayarak tazminat tutarını belirler.
5. Zamanaşımı Süresi
Meslek hastalığından doğan tazminat davalarında zamanaşımı süresi 10 yıldır.
Kritik Kural: 10 yıllık zamanaşımı süresi, hastalığın ilk teşhis edildiği tarihte değil; hastalığın meslek hastalığı olduğunun kesin sağlık kurulu raporuyla doğrulandığı veya maluliyet oranının netleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.