Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca işçinin aynı işverene bağlı işyerinde en az 1 yıl çalıştıktan sonra iş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı nedenlerle veya işveren tarafından haksız yere sona erdirilmesi durumunda ödenen tazminattır.
Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin son brüt ücreti ve işçiye sağlanan para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşmeden doğan yan haklar esas alınır.
1. Hesaplamaya Dahil Edilen Giydirilmiş Brüt Ücret
Kıdem tazminatı net ücret üzerinden değil, Giydirilmiş Brüt Ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş brüt ücret, işçinin aylık çıplak brüt maaşına sürekli ödenen yan hakların eklenmesiyle bulunur.
Hesaplamaya Dahil Edilen Unsurlar
Çıplak brüt maaş,
Düzenli ödenen ikramiye ve primler,
Yemek ve yol yardımı (servis veya bilet bedeli),
Yakacak, konut, giyim gibi düzenli ayni veya nakdi yardımlar,
Erzak, bayram harçlığı veya unvan tazminatları.
Hesaplamaya Dahil Edilmeyen Unsurlar
Fazla çalışma (mesai) ücretleri,
Yıllık izin ücreti,
Bir defalık verilen prim veya ikramiyeler,
Evlenme veya doğum yardımı,
Harcırah ve iş seyahati masrafları.
2. Adım Adım Hesaplama Formülü
İşçinin çalıştığı her tam yıl için bir aylık (30 günlük) giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Tam yılı aşan süreler (gün ve ay) ise oranlanarak hesaba katılır.
[Tam Yıl Sayısı] x [Giydirilmiş Brüt Ücret] = Yıllık Kıdem Tazminatı
[Aşan Ay ve Gün Sayısı] x [Günlük Giydirilmiş Brüt Ücret] = Artan Süre Tazminatı
Toplam Brut Tazminat = Yıllık Tazminat + Artan Süre Tazminatı
Kesintiler
Kıdem tazminatından Gelir Vergisi ve Sigorta (SGK) Primi kesilmez. Yalnızca Damga Vergisi (binde 7,59) kesintisi yapılır.
3. Kıdem Tazminatı Tavanı
Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacak giydirilmiş brüt ücret ne kadar yüksek olursa olsun, kanunen belirlenen Kıdem Tazminatı Tavanını aşamaz.
İşçinin giydirilmiş brüt maaşı kıdem tavanının altında ise hesaplama kendi maaşı üzerinden yapılır.
İşçinin maaşı kıdem tavanının üzerinde ise hesaplama doğrudan mevzuattaki tavan miktar üzerinden yapılır.
Önemli Kural: Kıdem tazminatı tavanı, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yılın Ocak ve Temmuz aylarında (memur maaş katsayısına bağlı olarak) yeniden güncellenir.
4. Örnek Hesaplama
Bir işyerinde 3 yıl 6 ay çalışan ve giydirilmiş brüt ücreti 30.000 TL olan bir işçinin kıdem tazminatı hesabı şu şekildedir:
- 3 Tam Yıl İçin: $3 \text{ yıl} \times 30.000 \text{ TL} = 90.000 \text{ TL}$
- 6 Ay (Yarım Yıl) İçin: $0,5 \text{ yıl} \times 30.000 \text{ TL} = 15.000 \text{ TL}$
- Toplam Brüt Kıdem Tazminatı: $90.000 + 15.000 = 105.000 \text{ TL}$
- Damga Vergisi Kesintisi (Binde 7,59): $105.000 \text{ TL} \times 0,00759 = 796,95 \text{ TL}$
- Ele Geçen Net Kıdem Tazminatı: $105.000 - 796,95 = 104.203,05 \text{ TL}$
5. Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
İşçinin kıdem tazminatı alabilmesi için şu şartların gerçekleşmesi gerekir:
- Aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl (365 gün) çalışmış olmak,
- İşveren tarafından haklı bir neden olmaksızın işten çıkarılmış olmak,
Veya işçi tarafından mobbing, maaşın ödenmemesi, sağlık sebepleri gibi haklı nedenlerle iş sözleşmesinin feshedilmiş olması,
Erkek işçinin askerlik sebebiyle işten ayrılması,
Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması,
Emeklilik veya yaşlılık aylığı almak amacıyla işten ayrılma.