Türk Medeni Kanunu’na (TMK m. 506) göre miras bırakan (muris), sağlığında veya vasiyetname yoluyla malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir. Ancak kanun, miras bırakanın bu özgürlüğüne sınır getirerek belirli yakınlıktaki mirasçıların saklı paylarını koruma altına almıştır.
Miras bırakan, vasiyetname düzenlese veya mallarını başkasına bağışlasa dahi saklı paylı mirasçıların bu kanuni paylarına müdahale edemez.
Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır?
Türk hukukunda yalnızca 3 grup mirasçının saklı pay hakkı bulunmaktadır:
- Altsoy (Çocuklar, torunlar ve onların altsoyu)
- Anne ve Baba
- Sağ Kalan Eş
- Önemli Not: 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kardeşlerin saklı pay hakkı tamamen kaldırılmıştır. Dolayısıyla kardeşler artık saklı paylı mirasçı değildir.
- Mirasçıların Saklı Pay Oranları Tablosu
Saklı pay oranları, mirasçının normal şartlarda alması gereken yasal miras payı üzerinden hesaplanır:
Saklı Pay Hesaplama Örnekleri
Hesaplamanın mantığını somut örnekler üzerinden inceleyelim:
Örnek 1: Eş ve Çocukların Birlikte Mirasçı Olması
Vefat eden kişinin geride eşi ve 2 çocuğu kaldığını varsayalım.
Yasal Miras Payları:
- Eşin yasal payı: 1/4 (%25)
- Çocukların yasal payı: Kalan 3/4, yani her bir çocuk için 3/8 (%37.5)
Saklı Pay Oranlarının Hesabı:
- Eşin Saklı Payı: Yasal payının tamamı korunduğu için yine 1/4 (%25)'tir.
- Çocukların Saklı Payı: Yasal paylarının yarısı (1/2) korunduğu için her bir çocuğun saklı payı 3/8 x 1/2 = 3/16 (%18.75) olur.
- Sonuç: Miras bırakan, toplam mirasın %62.5'lik saklı pay kısmına dokunamaz. Kalan %37.5'lik (tasarruf edilebilir) kısım üzerinde vasiyetname ile dilediği gibi tasarruf edebilir.
- Örnek 2: Sadece Çocukların Mirasçı Olması
Vefat eden kişinin eşi hayatta değilse ve geride 2 çocuğu varsa:
- Yasal Miras Payları: Her bir çocuk için 1/2 (%50)
- Saklı Pay Oranları: Çocukların saklı payı yasal paylarının yarısı olduğundan; her bir çocuğun saklı payı 1/2 x 1/2 = 1/4 (%25) olur.
- Toplam saklı pay %50’dir. Miras bırakan malvarlığının kalan %50’sini vasiyetname ile başkasına bırakabilir.
- Saklı Pay İhlal Edilirse Ne Yapılır?
- Miras bırakan, vasiyetname veya sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalarla (bağışlama vb.) saklı paylı mirasçıların bu oranlarını ihlal etmişse; mirasçılar Tenkis Davası açarak saklı paylarına tecavüz eden miktarın kendilerine iadesini talep edebilirler.
- Dava Açma Süresi: Saklı payının ihlal edildiğini öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açıldığı/tasarrufun gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıldır.