Nafaka miktarı belirlenirken Türk Medeni Kanunu’nda sabit bir oran veya tek bir matematiksel formül bulunmaz. Hukuk sistemimizde "maaşın %30’u veya %50’si nafaka olarak kesilir" şeklinde emredici bir kural yoktur.
Nafaka tutarı; aile mahkemesi hâkimi tarafından tarafların ekonomik durumları, yaşam standartları ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak hakkaniyet ilkesine göre takdir edilir.
Nafaka Miktarını Belirleyen Temel Kriterler
Hâkim, ödenecek tutarı tespit ederken kolluk kuvvetleri aracılığıyla tarafların Sosyal ve Ekonomik Durum (SED) araştırmasını yaptırır. Bu incelemede şu unsurlar esas alınır:
Tarafların Net Geliri ve Malvarlığı: Aylık sabit kazançlar, gayrimenkul ve kira gelirleri, şirket ortaklıkları ve banka varlıkları.
Giderler ve Yaşam Maliyeti: Tarafların zorunlu kira, fatura, kredi ve sağlık giderleri.
Çocuğun İhtiyaçları (İştirak Nafakası İçin): Çocuğun yaşı, eğitim seviyesi (özel okul veya devlet okulu), beslenme, giyim, sosyal etkinlik ve bakım masrafları.
Kusur Durumu (Yoksulluk Nafakası İçin): Yoksulluk nafakası talep eden tarafın boşanmaya yol açan olaylarda ağır kusurlu olmaması şarttır.
Bakmakla Yükümlü Olunan Kişiler: Ödeme yapacak kişinin yeniden evlenmiş olması veya bakmakla yükümlü olduğu başka çocuklarının/bağımlı yakınlarının bulunması.
Nafaka Türlerine Göre Değerlendirme
1. İştirak Nafakası (Çocuk İçin)
Çocuğun velayetini almayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması amacıyla hükmedilir. Çocuğun üstün yararı esas alındığı için tarafların kusur oranına bakılmaz. Çocuğun yaşı büyüdükçe ve eğitim kademesi arttıkça masrafları artacağı için talep edilecek tutar da yükselir.
2. Yoksulluk Nafakası (Eş İçin)
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa, diğer tarafın mali gücü oranında ödenen nafakatır. Yoksulluk nafakası isteyen tarafın asgari ücretin üzerinde düzenli bir gelirinin bulunması veya kendi geçimini rahatlıkla sağlayabilecek bir malvarlığına sahip olması durumunda bu nafaka talebi reddedilebilir.
3. Tedbir Nafakası (Dava Süresince)
Boşanma davası açıldığı andan itibaren mahkeme sonlanıp karar kesinleşinceye kadar geçen süreçte eşin veya çocukların barınma ve geçim ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geçici olarak bağlanan nafaka türüdür.
Mahkeme Uygulamalarında Dikkate Alınan Yaklaşımlar
Kanunda yazılı bir oran bulunmamakla birlikte, yargı uygulamasında tarafların dengesi şu kriterlere göre kurulur:
Gelir Orantısı: Nafaka ödeyecek kişinin kendi temel yaşam gereksinimlerini sürdürebilmesine yetecek miktarın elinde kalması gözetilir.
Giderlerin Paylaşımı: Çocuğun masrafları sadece borçlu ebeveyne yüklenmez; velayeti üstlenen ebeveynin de mali gücü oranında bu masraflara katılması beklenir.
Enflasyon Güncellemesi: Mahkeme kararlarında genellikle nafakaya her yıl TÜİK tarafından açıklanan ÜFE/TÜFE oranlarında artış yapılacağı şartı eklenir.
Nafaka Miktarının Değiştirilmesi
Nafaka bağlandıktan sonra tarafların mali durumlarında önemli bir değişiklik meydana gelirse (borçlunun işsiz kalması, gelirinin ciddi oranda düşmesi, yeni bir çocuk sahibi olması veya nafaka alanın işe girmesi) taraflar mahkemeye başvurarak Nafaka İndirimi, Nafaka Artırımı veya Nafakanın Kaldırılması davası açabilirler.