Kamu kurumları, yürüttükleri kamu hizmetleri sırasında hukuka uygun hareket etmek ve bireylerin haklarını korumakla yükümlüdür. Ancak idarenin hukuka aykırı işlemleri, eylemleri veya kamu hizmetinin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle kişiler maddi veya manevi zarara uğrayabilir. Bu gibi durumlarda, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde kamu kurumlarına karşı tazminat davası açılması mümkündür.
İdare hukukunda kamu kurumlarından maddi veya manevi zararların giderilmesi amacıyla açılan davalar genel olarak tam yargı davası olarak adlandırılır. Bu davalar, bireylerin idarenin hukuka aykırı faaliyetleri nedeniyle uğradıkları zararların giderilmesini amaçlamaktadır.
Tam Yargı Davası Nedir?
Tam yargı davası, idarenin işlem, eylem veya ihmali nedeniyle kişilerin uğradığı zararların tazmini amacıyla açılan idari dava türüdür.
Bu davalarda;
- Maddi zararların,
- Manevi zararların,
- Uğranılan kayıpların
- giderilmesi talep edilebilir.
Her zarar doğrudan tazminat hakkı doğurmaz. Zarar ile idarenin davranışı arasında hukuken kabul edilen uygun illiyet bağının bulunması gerekir.
Kamu Kurumlarına Karşı Hangi Durumlarda Tazminat Davası Açılabilir?
Somut olayın özelliklerine göre birçok konuda kamu kurumlarına karşı tazminat talebinde bulunulabilir.
Örneğin:
- Hastanede tıbbi uygulama hatası iddiası
- Belediyenin hizmet kusuru nedeniyle oluşan zararlar
- Yol bakım eksikliği nedeniyle meydana gelen kazalar
- Altyapı yetersizliğinden kaynaklanan zararlar
- Hukuka aykırı idari işlemler nedeniyle oluşan maddi kayıplar
- Kolluk faaliyetleri sırasında meydana gelen zararlar
- Kamu görevlilerinin hizmet kusurundan doğan zararlar
- Eğitim kurumlarında meydana gelen hizmet kusurları
- Doğal afet sonrası gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle oluşan zararlar
- İdarenin işlem yapmaması veya gecikmesi nedeniyle doğan zararlar
Her olay, kendi hukuki ve fiili koşulları çerçevesinde değerlendirilir.
Hizmet Kusuru Nedir?
Hizmet kusuru, idarenin yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetini hiç yerine getirmemesi, geç yerine getirmesi veya gereği gibi yerine getirmemesi sonucu kişilerin zarara uğramasıdır.
Örneğin:
- Bozuk yolun uzun süre onarılmaması,
- Açık bırakılan rögar kapağı nedeniyle yaralanma,
- Belediye altyapısındaki eksiklikler,
- Kamu hastanesinde organizasyon eksiklikleri,
- Kamu hizmetinin gecikmesi nedeniyle zarar oluşması
- hizmet kusuru iddialarına konu olabilir.
Kusursuz Sorumluluk Hâlleri
Bazı durumlarda idarenin kusuru bulunmasa bile hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.
İdare hukukunda gelişen içtihatlar doğrultusunda;
- Risk ilkesi,
- Sosyal risk ilkesi,
- Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi
- gibi sorumluluk esasları da belirli olaylarda uygulanabilmektedir.
Bu değerlendirme, olayın niteliğine ve yargısal içtihatlara göre yapılır.
Kamu Kurumuna Karşı Dava Açmadan Önce Başvuru Yapılması Gerekir mi?
Birçok tam yargı davasında, dava açmadan önce ilgili idareye başvuruda bulunulması gerekebilir.
Başvuruda;
- Zararın niteliği,
- Olayın tarihi,
- Talep edilen tazminat,
- Dayanılan belgeler
- belirtilmelidir.
Başvuru usulü ve zorunluluğu, uyuşmazlığın niteliğine göre değişebileceğinden ilgili mevzuatın dikkate alınması önemlidir.
Kamu Kurumlarına Karşı Tazminat Davasında Görevli Mahkeme
İdarenin kamu gücünü kullanarak yaptığı işlem veya eylemlerden kaynaklanan tazminat davalarında görevli mahkeme kural olarak İdare Mahkemesidir.
Ancak bazı özel kanunlarda farklı görev kuralları öngörülebilir.
Örneğin;
- Askeri hizmetlerden doğan bazı uyuşmazlıklar,
- Kamulaştırma bedeli davaları,
- Özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar
- farklı yargı kollarında görülebilir.
Kamu Kurumuna Karşı Tazminat Davası Nasıl Açılır?
1. Olayın ve Zararın Belirlenmesi
Öncelikle;
- Zararın nasıl oluştuğu,
- Sorumlu kamu kurumu,
- Olay tarihi,
- Maddi ve manevi zarar kalemleri
- tespit edilmelidir.
2. Delillerin Hazırlanması
Davayı destekleyen belgeler toplanmalıdır.
Bunlar arasında:
- Resmî tutanaklar
- Sağlık raporları
- Fotoğraflar
- Kamera kayıtları
- Bilirkişi raporları
- Tanık beyanları
- Faturalar
- Onarım belgeleri
- Yazışmalar
- yer alabilir.
3. İdareye Başvuru
Başvuru zorunluluğunun bulunduğu hâllerde, ilgili kamu kurumuna yazılı başvuru yapılmalıdır.
4. İdare Mahkemesinde Tam Yargı Davası Açılması
İdarenin talebi reddetmesi veya kanunda öngörülen süre içinde cevap vermemesi hâlinde, görevli idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.
Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
Somut olayın özelliklerine göre şu talepler ileri sürülebilir:
Maddi Tazminat
Tedavi giderleri
Araç veya eşya zararları
Kazanç kaybı
İş gücü kaybı
Onarım giderleri
Destekten yoksun kalma zararları (şartları oluştuğunda)
Manevi Tazminat
Kişilik haklarının ihlali veya yaşanan olay nedeniyle duyulan elem, üzüntü ve manevi zararın giderilmesi amacıyla manevi tazminat talep edilebilir.
Manevi tazminatın miktarı, olayın özelliklerine göre mahkeme tarafından takdir edilir.
Kamu Kurumlarına Karşı Tazminat Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Başvuru ve dava süreleri kaçırılmamalıdır.
Zarar ayrıntılı şekilde belgelenmelidir.
İlliyet bağı ortaya konulmalıdır.
Resmî evraklar muhafaza edilmelidir.
Maddi zarar kalemleri somut belgelerle desteklenmelidir.
Gerektiğinde bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Kamu kurumuna karşı tazminat davası açılabilir mi?
Evet. İdarenin hukuka aykırı işlem, eylem veya hizmet kusuru nedeniyle zarara uğrayan kişiler, şartların oluşması hâlinde tam yargı davası açarak maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilir.
Tam yargı davası nedir?
Tam yargı davası, kamu kurumlarının işlem veya eylemleri nedeniyle oluşan zararların giderilmesi amacıyla açılan idari dava türüdür.
Kamu hastanesine karşı tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Kamu hastanesinde sunulan sağlık hizmeti nedeniyle hizmet kusuru veya diğer hukuki sorumluluk hâllerinin bulunduğu iddia ediliyorsa, somut olayın özelliklerine göre tazminat talebinde bulunulabilir.
Belediye nedeniyle oluşan zararlar için dava açılabilir mi?
Evet. Belediyenin hizmet kusuru veya hukuka aykırı işlemleri nedeniyle zarar doğmuşsa gerekli şartların gerçekleşmesi hâlinde tazminat davası açılması mümkündür.
Kamu kurumları, yürüttükleri kamu hizmetlerini hukuka uygun, düzenli ve güvenli şekilde yerine getirmekle yükümlüdür. İdarenin hukuka aykırı işlem veya eylemleri ya da hizmet kusuru nedeniyle bireylerin maddi veya manevi zarara uğraması hâlinde, tam yargı davası yoluyla tazminat talep edilmesi mümkündür. Hak kaybı yaşanmaması için başvuru ve dava sürelerine dikkat edilmesi, zarar ile idari faaliyet arasındaki illiyet bağının somut delillerle ortaya konulması ve hukuki sürecin usulüne uygun yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.