İhbar Tazminatı Nedir? Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin feshinde kanunda öngörülen bildirim sürelerine uymayan tarafın karşı tarafa ödemekle yükümlü olduğu yasal bir tazminat türüdür. Türk iş hukukunda belirsiz süreli iş sözleşmelerinde taraflardan birinin iş ilişkisini sonlandırmadan önce bu durumu karşı tarafa önceden bildirmesi esastır.
Bildirim süreleri, işçinin o işyerinde iş aramasını; işverenin ise boşalan pozisyon için yeni bir çalışan bulmasını amaçlayan bir geçiş süreci sağlar. İş sözleşmesini bu sürelere uymaksızın aniden fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır.
1. Yasal İhbar (Bildirim) Süreleri Nelerdir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca bildirim süreleri, işçinin o işyerindeki çalışma süresine (kıdemine) göre belirlenir:
- 0 – 6 Ay Arası Çalışmalarda: Fesih bildiriminden itibaren 2 hafta (14 gün)
- 6 Ay – 1,5 Yıl Arası Çalışmalarda: Fesih bildiriminden itibaren 4 hafta (28 gün)
- 1,5 Yıl – 3 Yıl Arası Çalışmalarda: Fesih bildiriminden itibaren 6 hafta (42 gün)
- 3 Yıldan Fazla Çalışmalarda: Fesih bildiriminden itibaren 8 hafta (56 gün)
Sözleşme Kuralı: İş Kanunu’nda belirtilen bu süreler asgari olup, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine artırılabilir.
2. İhbar Tazminatını Kim Öder?
İhbar tazminatı karşılıklı (çift taraflı) bir niteliğe sahiptir. Şartların oluşmasına bağlı olarak hem işveren hem de işçi tarafından ödenebilir:
İşverenin Ödeme Zorunluluğu: İşveren, geçerli veya haklı bir neden olmaksızın işçiyi bildirim süresi tanımadan derhal işten çıkarırsa, işçinin kıdemine karşılık gelen ihbar tazminatını öder.
İşçinin Ödeme Zorunluluğu: İşçi, haklı bir nedeni (maaşın ödenmemesi, mobbing, sağlık koşulları vb.) bulunmaksızın ve ihbar süresini beklemeden aniden istifa edip işi bırakırsa, işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olur.
3. İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı hesabı, işçinin son giydirilmiş brüt ücreti üzerinden yapılır. Giydirilmiş brüt ücret; işçinin aylık brüt maaşına, işyerinden sağlanan düzenli yemek, yol, ikramiye, prim ve ayni yardımların eklenmesiyle bulunur.
[Günlük Giydirilmiş Brüt Ücret] x [İhbar Süresi (Gün Sayısı)] = Brüt İhbar Tazminatı
Kesintiler
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilmekteyken, ihbar tazminatı bir ücret niteliğinde değerlendirildiği için şu iki yasal kesintiye tabidir:
Gelir Vergisi
Damga Vergisi
(SGK ve işsizlik sigortası primi kesintisi yapılmaz.)
4. Yeni İş Arama İzni Hakkı
İşveren, bildirim süresine uyarak işçinin iş sözleşmesini feshettiğinde, bu ihbar süresi boyunca işçiye mesai saatleri içerisinde ücretinden herhangi bir kesinti yapmaksızın günde en az 2 saat yeni iş arama izni vermek zorundadır.
İşçi talep ederse, bu izin saatlerini toplu olarak da kullanabilir. İşverenin iş arama iznini vermemesi veya eksik vermesi halinde, o sürelere ait ücret işçiye %100 zamlı olarak ödenir.
5. Hangi Durumlarda İhbar Tazminatı Ödenmez?
İş sözleşmesi sona erdiğinde her zaman ihbar tazminatı doğmaz. Şu hallerde taraflar ihbar tazminatı talep edemez:
Deneme Süreli Fesih: İş sözleşmesinde yer alan deneme süresi (en çok 2 ay) içinde yapılan fesihlerde.
Haklı Nedene Dayalı Fesih: İş Kanunu’nun 24. ve 25. maddelerinde düzenlenen ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, sağlık sebepleri veya mücbir sebeplerle yapılan derhal fesihlerde.
Belirli Süreli İş Sözleşmeleri: Süresi baştan belirlenmiş olan sözleşmelerin süre bitiminde kendiliğinden sona ermesinde.
Emeklilik, Askerlik ve Evlilik: Emeklilik hakkı kazanan, askere giden veya evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde istifa eden kadın işçi kıdem tazminatına hak kazansa da ihbar tazminatı alamaz veya ödemez.