İş hayatında sıklıkla karşılaşılan mobbing (psikolojik taciz); işverenin veya diğer çalışanların, bir çalışana karşı sistematik, sürekli ve kasıtlı bir şekilde uyguladığı aşağılama, dışlama, baskı ve yıldırma eylemleridir.
Bir eylemin hukuken mobbing sayılabilmesi için:
- Belirli bir süre devam etmesi (genellikle en az 6 ay),
- Sistemli ve kasıtlı bir şekilde tekrarlanması,
- Çalışanın kişilik haklarını, sağlığını veya işyerindeki konumunu hedef alması gerekir.
- Mobbing Nedir ve Haklı Fesih İlişkisi
- 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi, işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenler. Mobbinge maruz kalan bir çalışan, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme (istifa etme) hakkına sahiptir.
İşçinin mobbing nedeniyle sözleşmeyi feshetmesinin temel hukuki sonuçları şunlardır:
- Kıdem Tazminatı Hakkı: Mobbing nedeniyle işten ayrılan çalışan, en az 1 yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır.
- İhbar Tazminatı: Haklı fesih yapan taraf (işçi) ihbar süresine uymak veya ihbar tazminatı ödemek zorunda kalmaz.
- Manevi ve Maddi Tazminat: İşçi, uğradığı psikolojik yıkım ve kişilik hakları ihlali nedeniyle işverenden manevi tazminat ve varsa uğradığı maddi zararların tazminini talep edebilir.
- Mobbing Nedir ve Süreç Nasıl Yürütülmeli?
Mobbing nedeniyle sözleşmeyi feshetmek isteyen işçinin izlemesi gereken adımlar ve dikkat etmesi gereken kritik noktalar şunlardır:
1. İspat Araçlarının İhbarı ve İspat Yükü
Mobbing davalarında en kritik unsur ispat aşamasıdır. Çalışan, maruz kaldığı baskıları ispatlamak için şu delillerden yararlanabilir:
- Yazışmalar: Mobbing içeren e-postalar, mesajlaşma kayıtları (WhatsApp vb.),
- Tanık İfadeleri: Olaylara tanıklık eden mesai arkadaşlarının anlatımları,
- Sağlık ve Psikiyatri Raporları: Baskılar sonucu bozulan ruhsal veya fiziksel sağlık durumunu gösteren doktor/psikiyatri raporları,
- Şikayet Başvuruları: İşyerindeki insan kaynakları birimine veya üst yönetime yapılan yazılı şikayet dilekçeleri,
- Görev Değişiklikleri: Eğitimine ve konumuna uygun olmayan, cezalandırma amaçlı verilen işlere ait belgeler.
2. İşverene Yazılı İhtarname Gönderilmesi
Fesih işlemi mutlaka yazılı olarak ve Noter kanalıyla çekilecek bir ihtarname ile yapılmalıdır. İhtarnamede:
- Mobbing teşkil eden eylemler somut örneklerle belirtilmeli,
- Feshin İş Kanunu m. 24 uyarınca haklı nedenle yapıldığı açıklanmalı,
- Birikmiş kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının (fazla mesai, yıllık izin vb.) ödenmesi talep edilmelidir.
Mobbing Nedir ve Başvurulabilecek Hukuki Yollar
Sözleşme feshedildikten sonra işveren tazminat ve alacakları ödemezse izlenecek adımlar şunlardır:
- Zorunlu Arabuluculuk: İş hukuku uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilir.
- İş Mahkemesinde Dava Açılması: Kıdem tazminatı, mobbing tazminatı (manevi tazminat) ve diğer alacaklar için İş Mahkemesinde dava açılır.
- Eşitliğe Aykırılık Tazminatı: Eğer mobbing ayrımcılık (cinsiyet, ırk, din vb.) temelli uygulanmışsa, 4 aya kadar ücret tutarında eşitlik ilkesine aykırılık tazminatı da talep edilebilir.