Boşanmada mal paylaşımı, boşanma davasından ayrı bir dava konusu olup Türk Medeni Kanunu uyarınca 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren geçerli olan "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" esaslarına göre yürütülür. Taraflar evlilik öncesinde veya esnasında noter kanalıyla farklı bir mal rejimi sözleşmesi (mal ayrılığı vb.) yapmamışlarsa kanuni olarak bu rejim uygulanır.
Evlilik birliği süresince elde edilen varlıkların paylaşımında mallar iki temel kategoriye ayrılır: Kişisel Mallar ve Edinilmiş Mallar.
1. Mal Gruplarının Ayrımı
A. Kişisel Mallar (Paylaşıma Dahil Edilmeyenler)
Eşlerden birine ait olan ve boşanma halinde diğer eşin üzerinde hiçbir hak iddia edemeyeceği varlıklardır:
- Evlilik öncesinde sahip olunan tüm taşınır ve taşınmaz mallar,
- Evlilik sırasında miras yoluyla kalan malvarlıkları,
- Karşılıksız kazandırmalar (bağışlar, hediyeler),
- Manevi tazminat alacakları,
Görev, meslek veya kişisel kullanıma yarayan eşyalar (ziynet eşyaları, giysiler, mesleki aletler).
Ziynet Eşyaları Kuralı: Düğünde takılan takılar ve altınlar (kime takılmış olursa olsun) yargı içtihatlarına göre kural olarak kadının kişisel malı sayılır ve mal paylaşımı hesabına katılmaz.
B. Edinilmiş Mallar (Paylaşıma Dahil Edilenler)
Evlilik birliği devam ederken eşlerin emeği ve karşılığını vererek elde ettiği tüm değerlerdir:
- Çalışma karşılığı olan maaş, ücret ve primler,
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler (emekli ikramiyesi vb.),
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
Kişisel malların gelirleri (örneğin evlilik öncesi sahip olunan bir evin evlilik süresince elde edilen kira gelirleri),
Edinilmiş malların yerine geçen değerler (maaş veya birikimle alınan ev, arsa, araç).
2. Mal Paylaşımının Hesaplama Mantığı
Mal paylaşımı davasında mahkeme şu adımları izleyerek artık değeri ve artık değere katılım alacağını hesaplar:
- [Toplam Edinilmiş Mallar] - [Bu Mallara Ait Borçlar] = Artık Değer
- Artık Değer / 2 = Katılma Alacağı (%50 Pay)
Borçların Düşülmesi: Edinilmiş malın üzerinde bir borç veya kredi varsa, toplam değerden düşülür. (Örn: Evlilikte alınan bir evin kalan konut kredisi borcu düşülür).
Net Değerin Belirlenmesi: Borçlar çıkarıldıktan sonra kalan net miktar (artık değer) tespit edilir.
Yarı Yarıya Paylaşım: Kanunen her iki eş de bu artık değer üzerinde %50 oranında hak (katılma alacağı) sahibidir.
3. Mal Paylaşımı Davası Ne Zaman Açılır?
Boşanma Davasından Ayrıdır: Mal paylaşımı davası boşanma davası ile birlikte açılabilir ancak boşanma davası kesinleşmeden mal paylaşımı davası esastan sonuçlandırılamaz. Mahkeme boşanma davasının sonucunu bekletici mesele yapar.
Zamanaşımı Süresi: Mal paylaşımı davası, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. 10 yıllık süre geçtikten sonra hak talep edilemez.
4. Mal Kaçırma Durumunda Ne Yapılır?
Eşlerden birinin boşanma sürecinde veya boşanmadan hemen önce malvarlığını diğer eşten kaçırmak amacıyla 3. kişilere devretmesi, bağışlaması veya satmış gibi göstermesi durumunda:
Devredilen malın değeri, mal paylaşımı hesabında sanki halen o eşin elindeymiş gibi eklenti değer olarak hesaba katılır.
Mahkeme kanalıyla eklenecek değer tespiti yapılarak diğer eşin hakkının yenmesi engellenir.