Bir binada oluşan derin çatlaklar, kolon veya kirişlerdeki hasarlar, beton dökülmeleri ve binada meydana gelen olağan dışı deformasyonlar, yapı güvenliği konusunda endişeye neden olabilir. Özellikle deprem riski bulunan bölgelerde yaşayan kişiler, oturdukları binanın olası bir deprem karşısında ne kadar dayanıklı olduğunu merak etmektedir.
Ancak bir binanın dış görünümüne bakarak depreme dayanıklı olup olmadığına kesin olarak karar vermek mümkün değildir. Benzer şekilde, binanın eski olması da tek başına hukuken riskli yapı kabul edilmesi için yeterli değildir. Yapının güvenliği, uzmanlar tarafından teknik inceleme ve gerekli değerlendirmeler sonucunda belirlenmelidir.
Binanızın sağlam olmadığını düşünüyorsanız yalnızca apartman yönetimiyle görüşmekle yetinmek zorunda değilsiniz. Durumun niteliğine göre belediyeye başvurabilir, yetkili kuruluşlardan teknik inceleme talep edilmesini sağlayabilir ve 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti sürecini başlatabilirsiniz.
Peki, ev sahibi veya kiracı olmanız başvuru haklarınızı nasıl etkiler? Belediye hangi durumlarda devreye girebilir? Resmî riskli yapı tespiti nasıl yaptırılır?
Bu soruların yanıtlarını güncel mevzuat çerçevesinde inceleyelim.
1. Binanın Sağlam Olmadığını Düşünüyorsanız Belediyeye Başvurabilirsiniz
Binanın taşıyıcı sisteminde hasar bulunduğundan, yapının bakımsız veya tehlikeli durumda olduğundan ya da çevre ve can güvenliğini tehdit ettiğinden şüpheleniyorsanız ilk başvurabileceğiniz yerlerden biri, binanın bulunduğu yerdeki belediyedir.
Başvurunuzu belediyenin ilgili imar ve yapı kontrol birimine veya başvurunun niteliğine göre ilgili diğer birimine iletebilirsiniz. Başvuruda binanın adresini, gözlemlediğiniz hasarları, bu hasarların ne zamandır mevcut olduğunu ve varsa fotoğraf gibi destekleyici belgeleri belirtmeniz yararlı olacaktır.
Belediyeden, görev ve yetkileri kapsamında binanın incelenmesini, gerekli teknik değerlendirmelerin yapılmasını ve mevzuat uyarınca işlem tesis edilmesini talep edebilirsiniz.
Belediyeye yapılan başvuru ne işe yarar?
Başvurunun içeriğine ve tespit edilen duruma göre ilgili idare inceleme yapabilir ve yetkisi kapsamındaki idari işlemleri gerçekleştirebilir. Yapının yıkılma tehlikesi oluşturduğu veya mevzuata aykırı bir durum bulunduğu belirlenirse ilgili mevzuat çerçevesinde gerekli tedbirler gündeme gelebilir.
Bununla birlikte, belediyeye şikâyette bulunmak ile 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti yaptırmak aynı işlem değildir. Binanın kentsel dönüşüm sürecine alınmasını amaçlayan riskli yapı tespiti için ayrıca ilgili mevzuatta düzenlenen usul izlenmelidir.
2. 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapı Tespiti Yaptırabilirsiniz
Binanın depreme karşı dayanıklılığı konusunda somut bir değerlendirme yapılmasını ve gerekli koşulların bulunması hâlinde kentsel dönüşüm mevzuatından yararlanılmasını istiyorsanız başvurabileceğiniz temel yollardan biri, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli yapı tespitidir.
Bu süreçte binanın riskli olup olmadığı, kişisel kanaate veya yalnızca gözle görülen çatlaklara göre değil, ilgili teknik mevzuat ve değerlendirme esasları doğrultusunda belirlenir.
Riskli yapı tespiti nasıl yaptırılır?
Riskli yapı tespiti için genel olarak şu yol izlenir:
- Yetkili kuruluş belirlenir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kurum veya kuruluşlar arasından seçim yapılır.
- Başvuru gerçekleştirilir. Başvuru, mevzuat kapsamında yetkili malik veya kanuni temsilci tarafından ilgili elektronik sistem ve usuller izlenerek yapılır.
- Teknik inceleme gerçekleştirilir. Binanın risk durumu, ilgili teknik esaslara göre incelenir ve rapor hazırlanır.
- Rapor idari incelemeye tabi tutulur. Hazırlanan rapor, ilgili idare tarafından mevzuata uygunluk bakımından değerlendirilir.
- Sonuca göre süreç ilerler. Yapının riskli olduğunun tespiti kesinleşirse kanunda öngörülen bildirim, itiraz ve devamındaki işlemler gündeme gelir.
Bu süreçte dikkat edilmesi gereken önemli bir husus vardır: Her inşaat mühendisinden alınan özel teknik görüş veya her deprem dayanıklılığı incelemesi, kendiliğinden 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti sonucunu doğurmaz. Kentsel dönüşüm mevzuatındaki sonuçlardan yararlanılabilmesi için ilgili usule uygun işlem yapılması gerekir.
Kiracı riskli yapı tespiti yaptırabilir mi?
Kiracı da binanın güvenli olmadığına ilişkin endişelerini belediyeye veya ilgili kamu kurumlarına bildirebilir ve gerekli incelemelerin yapılmasını talep edebilir.
Bununla birlikte, 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti başvurusu bakımından yetki, kural olarak yapı malikine veya kanuni temsilcisine aittir. Dolayısıyla kiracının tek başına yaptığı bildirim ile malik tarafından yürütülen resmî riskli yapı tespiti süreci birbirinden ayrılmalıdır.
Bu ayrım, özellikle ev sahibinin binanın incelenmesini istemediği veya apartmandaki diğer maliklerin sürece katılmadığı durumlarda önem taşır.
3. Apartman Yönetimi veya Diğer Kat Malikleri Başvuru Yapmıyorsa Ne Olur?
Bazı binalarda yapı güvenliğine ilişkin endişeler bulunmasına rağmen apartman yönetimi veya diğer kat malikleri inceleme yaptırmak istemeyebilir. Böyle bir durumda kişinin tüm maliklerin kendiliğinden anlaşmasını beklemesi her zaman gerekli değildir.
6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti için, ilgili mevzuat uyarınca maliklerden birinin veya kanuni temsilcisinin başvurusu yeterli olabilmektedir. Bu nedenle bütün kat maliklerinin aynı yönde karar vermesi, riskli yapı tespiti başvurusu yapılmasının her durumda ön koşulu değildir.
Ancak riskli yapı tespiti başvurusu ile binanın yıkılması, yeniden yapılması, arsa paylarının değerlendirilmesi ve yeni yapıya ilişkin kararların alınması farklı hukuki aşamalardır. Tespit başvurusunun yapılabilmesi, sonraki bütün işlemlerin tek bir malik tarafından serbestçe gerçekleştirilebileceği anlamına gelmez.
Bu nedenle binanın güvenli olmadığı düşünülüyorsa öncelikle teknik tespit sürecinin başlatılması; devamında ise maliklerin hakları, karar alma usulleri ve uygulanacak kentsel dönüşüm hükümlerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
4. Belediyeden Sonuç Alamazsanız CİMER Üzerinden Başvurabilirsiniz
Binanın tehlikeli durumda olduğunu düşünmenize rağmen ilgili belediyeye yaptığınız başvurudan sonuç alamadıysanız veya başvurunuzun değerlendirilmediğini düşünüyorsanız Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden de başvuru yapabilirsiniz.
💡CİMER başvurusunda şu bilgilerin bulunması yararlı olacaktır:
- Binanın açık adresi ve mümkünse yapı hakkında ayırt edici bilgiler,
- Gözlemlediğiniz çatlaklar, taşıyıcı sistem hasarları veya diğer güvenlik endişeleri,
- Daha önce belediyeye ya da başka bir kuruma başvurduysanız başvuru tarihi ve numarası,
- Varsa fotoğraflar, teknik raporlar ve önceki başvurulara ilişkin belgeler,
- Hangi konuda inceleme ve işlem yapılmasını istediğiniz.
Başvurunuzun ardından ilgili kurumun değerlendirme yapması ve başvuruyu görevli idareye yönlendirmesi söz konusu olabilir.
Ancak CİMER başvurusu, tek başına binanın riskli olduğuna ilişkin teknik rapor yerine geçmez. Aynı şekilde, acil çökme tehlikesi bulunan bir binada CİMER üzerinden yanıt beklemek yerine derhâl güvenli bir yere geçilmesi ve acil yardım kanallarına başvurulması gerekir.
5. Binanın Yıkılma Tehlikesi Varsa Hangi Yola Başvurulmalıdır?
Binada aniden oluşan büyük çatlaklar, kolon veya kirişlerde belirgin hasar, beton parçalarının düşmesi, yapıda gözle görülür eğilme ya da deprem sonrasında ciddi hasar belirtileri bulunuyorsa konu yalnızca kentsel dönüşüm başvurusu olarak değerlendirilmemelidir.
Bu tür durumlarda öncelik can güvenliğidir.
- Binada bulunmanın tehlikeli olabileceğini düşünüyorsanız binayı terk ederek güvenli bir alana geçin.
- Acil çökme veya göçme tehlikesi varsa 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden yardım isteyin.
- İlgili belediyeye ve gerekli durumlarda diğer yetkili kamu kurumlarına bildirimde bulunun.
- Teknik değerlendirme yapılmadan yalnızca gözleme dayanarak binanın güvenli olduğuna karar vermeyin.
Yetkili idarelerin yapının durumunu incelemesi ve gerekli tedbirleri alması, somut olayın özelliklerine ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir.
Ayrıca 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülen riskli yapı tespiti ile acil tehlike oluşturan yapıların güvenliğine yönelik idari işlemler aynı hukuki süreç değildir. Acil bir tehlike söz konusuysa resmî kentsel dönüşüm sürecinin tamamlanmasını beklemek doğru bir yaklaşım olmaz.
6. Riskli Yapı Raporuna İtiraz Edilebilir mi?
Binanız hakkında 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yapılmışsa rapora karşı mevzuatta öngörülen usul ve süreler içinde itiraz etme imkânı bulunabilir.
Riskli yapı tespitine karşı itiraz, kural olarak yapı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından yapılır. İtiraz, ilgili mevzuat uyarınca yetkili müdürlüğe veya yetki devri yapılmışsa ilgili idareye iletilir ve teknik heyet tarafından incelenir.
Riskli yapı tespitine ilişkin itiraz süresi genel olarak tebliğ tarihinden itibaren 15 gündür. Ancak somut olayda uygulanacak düzenleme, tebligatın niteliği ve sürenin başlangıcı mutlaka kontrol edilmelidir. Sürenin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden, tebligat alındığında gecikmeden hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
İtirazın reddedilmesi veya riskli yapı tespitinin kesinleşmesi durumunda sonraki işlemler, ilgili mevzuat çerçevesinde devam eder. İdari işlemlere karşı yargı yoluna başvurulması da şartları ve süreleri içinde ayrıca değerlendirilebilir.
Burada önemli olan, riskli yapı raporuna itiraz ile belediyeye yapılan genel şikâyetin farklı başvurular olmasıdır. Her başvurunun amacı, muhatabı ve süresi ayrı ayrı ele alınmalıdır.
7. Başvuru Yaparken Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
Başvurunun türüne göre istenen belgeler değişebilir. Bununla birlikte, süreci daha anlaşılır ve takip edilebilir hâle getirmek için şu belgelerin hazırlanması yararlı olabilir:
- Binanın açık adresini gösteren bilgiler,
- Hasarı veya güvenlik endişesini gösteren fotoğraflar,
- Varsa daha önce hazırlanmış mühendislik raporları,
- Belediyeye veya başka bir kuruma yapılmış önceki başvurular,
- Başvuruya ilişkin kayıt numaraları ve alınmış cevaplar,
- Riskli yapı tespiti başvurusu yapılacaksa ilgili süreçte talep edilen mülkiyet ve temsil belgeleri.
Fotoğraflar ve kişisel gözlemler başvuruyu destekleyebilir; ancak teknik riskin kesin olarak belirlendiği anlamına gelmez. Yapının güvenliği, gerekli uzman incelemesi ve ilgili teknik ölçütler doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Binanızın sağlam olmadığını düşünüyorsanız başvurabileceğiniz hukuki yollar, tehlikenin niteliğine ve hedeflediğiniz sonuca göre değişir. Genel bir güvenlik şüphesinde belediyeye bildirimde bulunabilir; binanın kentsel dönüşüm mevzuatı kapsamında değerlendirilmesini istiyorsanız 6306 sayılı Kanun uyarınca riskli yapı tespiti sürecini başlatabilirsiniz. Sonuç alamadığınız başvurularda CİMER üzerinden bildirimde bulunmanız da mümkündür.
Acil çökme tehlikesi bulunan durumlarda ise öncelik, resmî rapor veya idari karar beklemek değil, can güvenliğini sağlamaktır.
Unutulmamalıdır ki binanın riskli olduğuna ilişkin şüphe, teknik tespitin yerine geçmediği gibi, binada gözle görülür hasar bulunmaması da tek başına yapının güvenli olduğunu göstermez. Doğru başvuru yolunun seçilmesi ve sürelerin takip edilmesi, hem can güvenliğinin korunması hem de hukuki hakların kullanılabilmesi açısından önem taşır.
❓Sıkça Sorulan Sorular
1. Binamın sağlam olmadığını düşünüyorum, nereye şikâyet edebilirim?
Binanın bulunduğu yerdeki belediyenin ilgili birimine başvurabilir, gerekli incelemenin yapılmasını talep edebilirsiniz. Başvurunuzdan sonuç alamazsanız CİMER üzerinden de bildirimde bulunabilirsiniz. Acil çökme tehlikesi varsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurmalısınız.
2. Kiracı, oturduğu binanın riskli olduğunu düşünüyorsa ne yapabilir?
Kiracı, binanın güvenli olmadığına ilişkin endişelerini belediyeye ve ilgili kamu kurumlarına bildirebilir. Ancak 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî riskli yapı tespiti başvurusu kural olarak malik veya kanuni temsilcisi tarafından yapılır.
3. Riskli yapı tespiti için bütün kat maliklerinin onayı gerekir mi?
Hayır. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti için kural olarak maliklerden birinin veya kanuni temsilcisinin başvurusu yeterlidir. Bununla birlikte, binanın yıkılması ve yeniden yapılması gibi sonraki işlemlerde farklı karar alma kuralları uygulanabilir.
4. Binanın eski olması riskli yapı sayılması için yeterli midir?
Hayır. Binanın yaşı tek başına riskli yapı kabul edilmesi için yeterli değildir. Yapının risk durumu, ilgili teknik esaslar çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda belirlenir.
5. Binadaki çatlaklar binanın depreme dayanıksız olduğunu gösterir mi?
Çatlaklar, yapının niteliğine ve konumuna göre farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Bazı çatlaklar ciddi bir yapısal soruna işaret edebilirken bazıları taşıyıcı sistemle ilgili olmayabilir. Kesin değerlendirme için uzman incelemesi gerekir.
6. Riskli yapı tespiti ne kadar sürede sonuçlanır?
Süre; başvuru belgelerinin tamamlığına, teknik incelemenin kapsamına, raporun değerlendirilmesine ve gerekli düzeltmelere göre değişebilir. Her başvuru için geçerli tek bir toplam sonuçlanma süresi bulunduğu varsayılmamalıdır.
7. Riskli yapı tespiti için nereye başvurulur?
6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti, Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar aracılığıyla yürütülür. Yetkili kuruluşların güncel listesi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ilgili resmî internet sayfalarından kontrol edilebilir.
8. Riskli yapı raporuna kaç gün içinde itiraz edilir?
Riskli yapı tespitine karşı genel olarak tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir. Başvurunun usulü ve sürenin başlangıcı somut olaya göre kontrol edilmeli; hak kaybı yaşamamak için tebligat gecikmeden değerlendirilmelidir.
9. Belediyeye yapılan şikâyet sonucunda bina hemen yıkılır mı?
Hayır. Şikâyet üzerine yapılan başvuru, kendiliğinden yıkım kararı doğurmaz. İlgili idare, yapının durumunu ve uygulanması gereken mevzuatı değerlendirir. Gerekli şartlar oluşmuşsa yetkili makamlar tarafından ilgili idari işlemler yapılabilir.
10. Binamın riskli olduğunu düşünüyorum ama ev sahibim inceleme yaptırmak istemiyor. Ne yapabilirim?
Kiracı olarak durumu belediyeye veya ilgili kamu kurumlarına bildirip inceleme talep edebilirsiniz. Acil tehlike belirtileri varsa güvenli bir yere geçmeli ve acil yardım istemelisiniz. Resmî riskli yapı tespiti sürecinin başlatılması bakımından ise malik veya kanuni temsilcisinin başvurusu esas alınır.
11. CİMER'e şikâyet etmek binanın riskli yapı olarak tespit edilmesini sağlar mı?
CİMER başvurusu, durumun yetkili kurumlar tarafından değerlendirilmesine yardımcı olabilir; ancak tek başına resmî riskli yapı tespiti raporu yerine geçmez. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki işlemler için ilgili teknik tespit sürecinin izlenmesi gerekir.
12. Riskli yapı tespiti yapıldıktan sonra binanın yıkılması zorunlu mudur?
Riskli yapı tespitinin kesinleşmesi, mevzuatta öngörülen yıkım sürecini gündeme getirir. Bununla birlikte, uygulanacak işlemler ve varsa güçlendirme imkânları somut olayın özelliklerine ve yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilir.